Türk Hematoloji DerneÄŸi, Kemik Ä°liÄŸi Transplantasyonu ve Kök Hücre Tedavileri konusunda, Amerika ve Avrupa'dan sonra en büyük üçüncü kongreye yurt içi ve yurt dışından 300 bilim adamı katıldı. Kongrenin ardından düzenlenen basın toplantısına Türk Hematoloji DerneÄŸi BaÅŸkanı Prof. Dr. Muhit Özcan, Türk Hematoloji DerneÄŸi Genel Sekreteri Prof. Dr. Mutlu Arat, Fransa'da bulunan Poiters Üniversitesi'nde görevli Dr. Ali Turhan ve Ä°ngiltere'de bulunan Anthony Nolan Enstitüsü'nde görevli Dr. Alejandro Madrigal  katıldı.


Toplantıda konuÅŸan Türk Hematoloji DerneÄŸi BaÅŸkanı Özcan, son aylarda 2 kök hücre tedavisiyle ilgili 2 önemli geliÅŸmeyi anlattı. Kök hücrenin son 10 yılın en gözde alanlarından bir tanesi olduÄŸunu belirten Özcan, bu anlamda her gün yapılan yeni çalışmalarda küçük devrimlerin meydana geldiÄŸini söyledi. "Bu devrimlerin doÄŸru ÅŸekilde aktarılması büyük önem taşıyor" diyen Özcan, çok önemli geliÅŸmeler yaÅŸandığını ancak bu geliÅŸmelerin insanda doÄŸrudan sonuç deÄŸiÅŸtirecek tedavi seçeneklerini henüz doÄŸurmadığını ifade etti.

GÖRME ENGELLÄ°LER Ä°ÇÄ°N UMUT

Bir deney hayvanıyla yapılan çalışmayı anlatan Özcan, "Bir deney hayvanı çalışmasında gözün görme ile ilgili temel katmanı olan retinada renk hücrelerin harabiyetiyle ilgili özel bir hastalık var. Bu hastalığı olan farelerde embriyonik kök hücrenin o bölgeye uygulanmasıyla hastalıklı dokunun bir miktar tamir edilebildiÄŸi ve hücrelerin faaliyet göstermeye baÅŸladığı gözlendi. Bu çok büyük bir umuttur. Kolombiya Üniversitesi'nde uluslararası bir araÅŸtırma ekibi, farelerde embriyonik kök hücreleri kullanarak hasarlı retina hücrelerini yeniledi. Hayvanlarda görmede yeniden düzelme saÄŸlanabildi" dedi.

Bu deneyin ardından hayvanların yüzde 50'sinde kanser geliÅŸtiÄŸini anlatan Özcan, "Verilen hücrenin gücü nedeniyle hayvanlarda kanser geliÅŸti. O nedenle henüz hayvan aÅŸamasındayız. KörlüÄŸe çare bulunduÄŸu noktasında deÄŸiliz ama her gün ilerliyoruz. Bu, insanların Ay'a çıkmasına benziyor. Ay'a 40 yıl önce çıkıldı ancak henüz ayda rezidanslar yapılmadı" ifadelerini kullandı. 

Kök hücreyle ilgili gerçekleÅŸen ikinci geliÅŸmeyle ilgili de bilgi veren Özcan, "Son yapılan çalışma ile hastalıklı sinir dokusunun olduÄŸu bölgenin çevresinde bulunan sıradan hücreler alındı. Bu hücreyi geri döndürdüler. Yani asıllarına döndürdüler. Sıradan bir hücreyi alıp birtakım genetik deÄŸiÅŸiklikler ile o hücreyi kök hücre haline dönüÅŸtürdüler. Bu gerçekten inanılmaz bir geliÅŸme oldu. Bundan sonra bir daha hücreyi etkilediler ve ileriye doÄŸru yönlendirip sinir hücresi özelliklerini kazandırdılar.
Henüz iÅŸlevselliÄŸinden emin deÄŸiliz ama diÄŸer özelliklerine bakıldığında sinir hücresi özelliÄŸi kazandırdılar. Bu da müthiÅŸ bir ilerleme. Bu geliÅŸme belki de artık kök hücre aramaya gerek kalmayacak anlamına geliyor. Bunların hepsi henüz belkilerde ama çok büyük geliÅŸmeler" dedi.
BaÅŸkan Özcan, kendilerini çok heyecanlandıran bu çalışmalarda hep ihtiyatlı konuÅŸmak gerektiÄŸinin altını çizdi. SaÄŸlık Bakanlığı'nın Türkkök projesine de deÄŸinen Özcan, "Bu proje Türkiye'de ulusal bir doku bilgi bankası kurulması ÅŸeklinde talepte bulunduÄŸumuz bir sistemdir. Ä°yi niyetli ama gecikmiÅŸ bir proje" dedi. 

Hematologların mecburi görev yapmalarından yakınan Özcan, "Biz Türkiye'de hematolog sayısını arttırmayı hedefliyoruz. Hematologlara zorunlu hizmet uygulanmasın. Yazıktır. Biz bu hematologları Ferrari sürücüsü olarak yetiÅŸtirdik. Ona tarlada traktör sürdürmeyelim. Traktör sürenler de çok önemli iÅŸ yapıyor ama Ferrari sürücüsüne bu iÅŸi yaptırmayalım" deÄŸerlendirmesinde bulundu. 

Prof. Dr. Muhit Özcan, ABD'deki Stanford Üniversitesi'nden Marius Wernig ve Thomas Vierbuchen'in de, hücre mühendisliÄŸi yöntemleriyle farelerde herhangi bir hücreyi sinir hücresine dönüÅŸtürdüklerini açıkladı.

Sinir dokusu hasarının iyileÅŸmesinin ''olanaksıza yakın'' olduÄŸuna dikkati çeken Özcan, herhangi bir baÄŸ dokusunu alarak 9 geni aktive eden bilim adamlarının hücreyi yeniden programladıklarını anlattı. Prof. Dr. Özcan, ''Hasarlı doku dışındaki bir baÄŸ doku hücresi, genetik deÄŸiÅŸikliklerle kök hücre özelliÄŸi kazandırılarak sinir hücresi halini aldı. Dışarıdan kök hücre vermeden hücrede genetik deÄŸiÅŸiklik yapıldı'' dedi.

Bu ÅŸekilde dışarıdan verilen embriyonik kök hücrelerin olası risklerinin de ortadan kaldırılabileceÄŸine iÅŸaret eden Özcan, bunun devrim niteliÄŸinde bir geliÅŸme olduÄŸunu dile getirerek, sözlerini ÅŸöyle tamamladı:

''Dışarıdan bir hücre vermenize, kök hücre aramanıza ihtiyaç yok. Ä°nsanın kendi sıradan bir hücresi sinir hücresine dönüÅŸtürülüyor. Rüyamız, mesela yumurtalığı çalışmayan birinden bir miktar hücre alıp bunu yumurtalık haline dönüÅŸtürmek ve doÄŸurgan hale getirmek. Bu olabilecek gibi görülüyor. Farelerde herhangi bir hücreden sinir hücresi elde edebildiysek, hücreyi yeniden programlama noktasındayız.

Vücudumuzda milyarlarca hücre var. Ciltten, cilt altından bir hücre alıp kendi hücrenle istediÄŸin gibi oynayabilirsin. Mesela bir ilacın yan etkisi mi var? Alırsın hücreyi yeniden programlarsın ve o ilacın vücuttaki yan etkisini kaldırırsın.

Gelecek burada ama bugün deÄŸil. Åžaşırtıcı ilerlemeler oluyor ama henüz felçli bir insanı koÅŸturabilecek noktada deÄŸil. Ama her biri inanılmaz.

Terminatör filminde adam kesildikçe kalkar yürürdü. KesilmiÅŸ yeri programlıyorsun, hasta iyileÅŸiyor. Mesela diyabet hastasında insülin salgılayan hücre yok. O bölgedeki hücreyi programlıyoruz insülin salgılayan hücreye dönüÅŸüyor. Dışarıdan kök hücre yok. Kanserden diyabete kadar tüm hastalıkların tedavisi için umut olur.''


Toplantıda konuÅŸan Genel Sekreter Prof. Dr. Mutlu Arat, Türkiye'de hematolog sayısının çok düÅŸük olduÄŸuna deÄŸinerek, "Bunu arttırmak için çok fazla yol kat edemedik" dedi.

'HAYVANLARDA Ä°NSAN KARACÄ°ÄžERÄ° GELÄ°ÅžTÄ°RÄ°LDÄ°'

Fransa'da bulunan Poiters Üniversitesi'nde görevli Dr. Ali Turhan ise kök hücre konusunda devrim yaÅŸadıklarını belirterek, "Kök hücreler yeni ilaç geliÅŸtirmek ve kanserlerin dinamiÄŸini anlamak için kullanılıyor. Her hastalığın kanser ana hücresi vardır. Laboratuvarda bu ana hücreyi üretip düÅŸmanı iyi tanıma konusunda çok önemli bir geliÅŸme. Bu kanser hücreleri az sayıda olduÄŸu için onları hastaların kemik iliÄŸinden alıp kullanmak çok zor bir olay. Kanser hücrelerini programlayıp çok sayıda elde
edebilirseniz o zaman onlara karşı daha etkin ilaç geliÅŸtirmek için çok daha fazla ÅŸansınız olur. Farede insan karaciÄŸeri üretilirse elimizde bol miktarda karaciÄŸer olacak"dedi.

Ä°ngiltere'de bulunan Anthony Nolan Enstitüsünde görevli Dr. Alejandro Madrigal ise, "Ä°ngiltere'de ÅŸu an 14 milyon verici var. Ama her ÅŸeyi çözmüyor. Yılda 30 bin hasta için verici arıyoruz. Ancak yarısına verici bulabiliyoruz. Bunu gören hematologlar bu problemi nasıl çözebiliriz diye bir arayış içerisindeler. Bu konuda kordon kanı çok iyi bir çözüm olacak. 150 bine yakın kordon kanı bankalarda var ve bunları kullanmaya baÅŸladık. Ä°ngiltere'de 50 bin kordon kanı kapasiteli bir banka, ihtiyacı çözebilir.
Kalan 15 bin kiÅŸi kordon kanına baÅŸvurduÄŸu zaman kendisine uygun kordon kanını yüzde 90 oranında bulabilecek" dedi.

 Ä°hlas haber ajansı