M.Ö. 2000'li yıllara kadar uzanan tarihi ile Batı Anadolu'nun en zengin kültürel mirasına sahip noktalarından biri olan Tire, bu mirasın izlerini hala taşıyor. 510 yıl önce Ä°spanya'daki baskıdan kaçarak Batı Anadolu'ya yerleÅŸen Museviler'in beraberlerinde getirdiÄŸi "Karambol" oyunu maalesef unutulmak üzere olan bir kültür mirası durumunda. Günümüzde yalnızca Tire'de oynanan ve kökleri Ä°spanya'ya kadar uzanan bir oyun bu.
Elle oynanan bilardo olarak da tanımlanan oyun, Tire'de 7'den 70'e herkes tarafından bilinmesine raÄŸmen oynayanların sayısı gün geçtikçe azalıyor.
1497'de Ä°ber Yarımadası'ndan tehcir edilen Museviler, zamanın padiÅŸahı 2. Beyazıt tarafından bu topraklara kabul edildiler ve özellikle Aydın vilayetinin o dönemki sancak merkezi olan Tire'ye yerleÅŸtirildiler. Yüzyıllardır bu oyunu halka açık alanlarda oynayan Musevi nüfus ile birlikte zamanla Tire'nin yerli halkı da bu oyunu benimseyip oynadı. Tire'de yaklaşık 510 yıllık bir tarihi olan Karambol ya da diÄŸer bir adıyla "Lek" oyunu 20. yüzyılın baÅŸlarında birçok kahvenin bahçesinde oynanıyorken günümüzde yalnızca 3 tane kahvenin bahçesinde oynanmakta olduÄŸunu belirten Tireliler, "Kendimizi bildik bileli bu oyun oynanır burada. Ama ÅŸimdiki gençler pek de meraklı deÄŸiller. Biz de gidince dünyadan bu oyun kaybolup gidecek, fotoÄŸraflarda ve hikayelerde kalacak. Tire'deki kahveler karambol oynansın diye vardı. Kahveciler her sabah karambol sahasını ve sahanın etrafını süpürürlerdi. Åžimdilerde Tire'deki kahveler bu oyuna önem vermez oldu. Önceleri bu oyun Bayındır'da da ÖdemiÅŸ'te de oynanırken bugün yalnızca Tire'de oynanıyor ve bu oyunu oynayan yaklaşık 200 kiÅŸi kadar kaldık biz" ÅŸeklinde konuÅŸuyor.

KARAMBOL NEREDE VE NE Ä°LE OYNANIR?
Karambol oyunu 12x4 metrelik parlak beton zeminde oynanır. Bu alana 'saha' denir. Sahanın kenarları kaliteli ahÅŸaplarla çevrilidir. Çok dayanıklı bir aÄŸaç olan ÅŸimÅŸir aÄŸacından yapılan toplar 'meÅŸe' olarak adlandırılır. Oyuncular bu topları kimi zaman parlatarak kimi zaman da zeytinyağında dinlendirerek bakım yaparlar. Her oyuncunun kendine ait bir topu vardır ve bu topu oyuncular 50-60 yıl kullanır. Saha üzerinde belli aralıklarla küçük çubuklar dizilir, bunlara da 'Lek' adı verilir. Bilardoya çok benzeyen bu oyunun tek farkı toplara el ile vurulmasıdır.  Oyun 2 ya da eÅŸli olarak 4 kiÅŸi tarafından oynanır. Her oyuncu sırayla baÅŸlama bandından atış yapar ve sahanın ortasında belli aralıklarla dizilen lekleri vurarak ilk atış hakkını ellerinde tutmaya çalışır. Amaç diÄŸer oyuncuların meÅŸelerini vurarak o oyuncuları oyundan çıkarmaktır. EÄŸer hiçbir lek vurulamazsa oyunda atış sırası önceliÄŸi deÄŸiÅŸmeden devam eder. 2 ekipten bir tanesi diÄŸer oyuncuların meÅŸelerini vurarak oyundan çıkartabilirse bir sayı alır ve böylece oyun sekizinci sayıda biter.

Ä°ha