Arkeolog, mimar ve su altı fotoÄŸrafçılarından oluÅŸan bir ekip bir süredir Topkapı Sarayı’nda hummalı bir çalışma yürütüyor. Topkapı Sarayı ve Ayasofya’nın altındaki su kanalları ile sarnıçlar araÅŸtırılıyor.

Tarihi yarımadanın altındaki su yollarının haritası çıkarılıyor. Su yollarının uzunluÄŸu 3 kilometreyi buluyor. Hırka-i Saadet Dairesi’nin önünde içi su dolu sarnıç, haç motifleri taşıyor.

AraÅŸtırmayı yapan ekibin başındaki Ä°stanbul Teknik Üniversitesi (Ä°TÜ) Fen-Edebiyat Fakültesi Ä°nsan ve Toplum Bilimleri ÖÄŸretim Üyesi Dr. ÇiÄŸdem Özkan Aygün, çalışmaları anlattı:

“Yalnızca bu çalışma için üretilmiÅŸ teknik cihazlar var ve onları kullanıyoruz. Benzerleri Mısır pirametlerinin araÅŸtırmasında da kullanılmıştı. Bunlar yer altında çalışan paletli kameralar ve su altında gezebilen robot kameralar. Ekibimizin içinde arkeologlar, mimarlar, inÅŸaat mühendisleri de var. Çalışmaya 2005’te Ayasofya’dan baÅŸladık. Taa Roma döneminden bu yana Istranca DaÄŸları ve Belgrat Ormanları’ndan Ä°stanbul’a su getiren su yolları ve kanallar var. Su kanallarının ulaÅŸtığı son nokta çalışmayı yaptığımız alan. Åžimdiye kadar burada herhangi bir araÅŸtırma yapılmamıştı.

Kazı yapılması hemen hemen imkansız bir bölge. Sarnıçlar ve kanallar yoluyla su sistemlerini ortaya çıkarırken, yer altındaki yapılarla ilgili çok önemli bilgilere de ulaÅŸtık. Su kanalları hem drenaj sistemi olarak kullanılmış hem de temiz su getiren kanallar var. Ayasofya’nın özellikle batı bahçesinde çift katlı giden kanallar tespit ettik. Bu kadar küçük alandaki kanalların uzunluÄŸu 1 kilometreyi geçti.

Literatürde hiç olmayan yeni mekanlara ulaÅŸtık. Bugünkü turist tuvaletinin altında baÅŸka bir yapıya rastladık.

SARNIÇLARA LAÄžIM SUYU AKIYOR

Sarnıçlara ÅŸu an maalesef lağım suyu akmakta, lağım suyu su kanalları yoluyla binanın temellerine de ulaşıyor.

Mimar Sinan’ın bölgede çok büyük restorasyonlar yapmış olduÄŸunu biliyorduk, biz bu kanallarda rastladık ve hayretler içinde kaldık. Süleymaniye Camii’nin altında benzer su kanallarını kullandığını biliyoruz.

AraÅŸtırma yurtdışında da yankı buldu. 1500 yıllık yapıların altında ilk kez bir araÅŸtırma yapılıyordu ve hemen Sorbonne Üniversitesi’nden davet aldık.

Çalışmalarımızı hiçbir bütçe olmadan, tamamen araÅŸtırmacıların katkılarıyla gerçekleÅŸtirdik. Kendi cihazlarımızı üniversitede veya yurtdışında ürettik.

Ayasofya’nın altında araÅŸtırma için izin sorunu yaşıyoruz. 2005 yılında izin aldık ve sadece 3 gün çalışabildik. 2009 yılında yeniden izin aldık ve çalışma yine kısa sürdü. Ä°zin verilirse zaten araÅŸtırmaya yardım edecekler kapıda bekliyorlar. ÖrneÄŸin Ä°sviçre ve Yunanistan’dan üniversiteler, baÅŸta yer altını gösteren cihazları kullanıma vermek üzere yardım etmeye hazırlar.”

PROF. ORTAYLI: YIKILAN BAÄžLANTI KANALI BULUNDU

Topkapı Sarayı Müdürü Prof. Dr. Ä°lber Ortaylı da, Ayasofya’nın müthiÅŸ bir yer altı yapılanmasının üzerinde yükseldiÄŸini belirterek, ÅŸu bilgileri verdi:

“Ä°stinat duvarları ve su kanalları, dışarıdan veya çatıdan gelen suları götürmek için kurulmuÅŸ. Zaten Ayasofya’da bundan baÅŸka bir su harcama kapasitesi de olmamalı. Tuvaletler falan da bulunmamalı.

Ayasofya, Topkapı Sarayı’nın komÅŸusu. Bu kanal sisteminin saraya, oradan da Marmara Denizi’ne baÄŸlı olduÄŸunu düÅŸünüyorduk. AraÅŸtırmada yıkılan baÄŸlantı kanalı bulundu, bir an önce düzeltilmesi gerekiyor. Binaların selameti açısından yer altı haritası bilinmeli. Birçok sarnıç var ve bunların haritasını çıkarmak zorundayız. Bütün Sultanahmet semti için bu önemli.”

Tarihi su kanalları ve sarnıçlar hakkında daha detaylı bilgiyi National Geographic Türkiye dergisinin Mart sayısında bulabilirsiniz.

NTVMSNBC