Geçen yılın sonunda 30 milyon yolcu sayısına ulaÅŸan star allians üyesi THY, 2011 yılında sıçrama yapmayı planlıyor. Filosundaki uzun menzilli uçak sayısını 38'e çıkaracak THY, global rekabette en üst seviyeye çıkıyor. Ekonomi müdürümüz Fikret Çengel'le birlikte sohbet ettiÄŸimiz THY Genel Müdürü Temel Kotil, 2011 için "Heyecan verici bir yıl olacak" diyor.

Son yıllarda Türkiye'nin uluslararası alanda en çok konuÅŸulan markalarından biri oldunuz. Nereden tutarsanız tutun karşımıza inanılmaz bir tablo çıkıyor. THY nereye uçuyor?

Dünyaya uçuyor. Dünya haritasına bakın tam merkezde Ä°stanbul var. BaÅŸka ülkeler de küreye baÅŸka tarafından bakıp merkezde biz varız diyebilir ama havacılık trafiÄŸinin merkezinde Ä°stanbul var. 2008 yılında dünya havacılık sektörünün cirosu 536 milyar dolar. 2009'da biraz gerilemiÅŸ, 2010'da aynı seviyeye çıkmıştır. Bunun 150 milyar doları Amerika bölgesinde 150'si Avrupa bölgesinde, 150'si de Asya ve UzakdoÄŸu bölgesinde. Türkiye bu trafiÄŸin tam ortasında. 2015 yılı tahminlerinde Batı'nın payı azalıyor. Bu Batı'da seyahatler azalıyor anlamına gelmiyor. DoÄŸu'dakinin izafi olarak arttığı anlamına geliyor. Dünyanın merkezi doÄŸuya kalıyor. Bu trafik de Ä°stanbul üzerinden geçiyor. Dünyadaki trasit yolcu trafiÄŸinin yüzde 66'sı Ä°stanbul üzerinden geçiyor.

AB'NÄ°N KAPISI Ä°STANBUL

Daha çok Avrupalılar mı var?

Avrupa güzel bir kıta. Bir kere çok parası var. En çok da bunu seviyoruz. Paris, Londra hariç ÅŸehirleri küçük. Frankfurt bile küçük kalıyor. Küçük ÅŸehirlerde yaÅŸamak güzeldir ama havacılık açısından çok kötüdür. Çünkü küçük bir ÅŸehirden dünyanın diÄŸer tarafına sefer koyma ÅŸansı yok. Ä°stanbul'a gelirsen, ben seni Afrika'ya götürebilirim. Transferde indi-bindi sıkıntısı var ama biraz güzellikler ekleyince, fiyatı düÅŸürünce cazip olabiliyor. Bu aslında ÅŸirketler arasındaki savaÅŸ oluyor. Rekabet savaşı.

ACIMASIZ BÄ°R REKABET VAR

Çok çetin bir savaÅŸ. Bu savaÅŸ sizin için çok acımasız mı oluyor?

Acımasız. 3 pazar var. Birincisi ülkenin içindeki iç hat pazarı. Ä°kincisi, Avrupa'da olduÄŸu gibi, Lufthansa Fransa'da etkili olabiliyor. DiÄŸer pazar iki ülke arasında oluÅŸan pazar. Bu pazarda gidilecek olan ülkenin havayolu ÅŸirketi tercih edilebiliyor. Havayolları bunu aÅŸmak için üçüncü bir boyuta çıkıyor. DiÄŸer iki ülke arasındaki sehayatten üçüncü ülke olarak pay almak. Bizim baÅŸarımızı da bu saÄŸlıyor. Dünyanın merkezinde olma avantajından kaynaklanıyor.

Krize nasıl hazırlıklıydınız?

2003 yılında Sayın Bakanımız Binali Yıldırım Bey, havacılığı yeniden formatlayınca, bizi rekabete sokunca, bir sürü vergi indirimleri olunca biz de yenden yapılanmaya gittik. Olay ÅŸu, 10 milyon dolar ciro yapan bir THY, 1.5 milyar dolar ciro yapan bir THY. Dünyadaki 536 milyar doların yanında 1.5 milyar dolar çok küçük kalıyor. Onun için büyüme politikası ortaya koyduk. 2004, 2005 ve 2006'da kârımız oldukça düÅŸük. Bunlar yatırım dönemleri. Ben 2005'te genel müdür oldum. Bu dönemde 24 tane yurtdışı hat açtık. En çok eleÅŸtiri aldığımız dönemdi, OrtadoÄŸu'ya çok yatırım yapıyorlar diye. OrtadoÄŸu pazarında yüzde 430 büyüdük.

Niye OrtadoÄŸu?

Bir an önce global pazarlara çıkalım diye. Yüksek havalara çıkalım. Oradaki hava daha sakin ve güneÅŸlidir. Denk geldi, 2008'de kriz geldi ama o geldiÄŸinde biz yeterince havalanmıştık. GüneÅŸli havada yakalandık. O sıradada diÄŸer havayolları aÅŸağıya inmeye karar verdiler. Çünkü kriz var, inmeleri gerekiyor. Biz bir daha havalandık. Kriz biraz daha sonra gelse daha iyi olurdu, biraz önce gelse yine iyi olurdu ama 2006'da gelseydi çok kötü olurdu. Ama biz bu geniÅŸlemeyi yapmak zorundaydık.

KÖPRÜ KURUYORUZ

Avrupa pazarında yüzde 270 büyüdük. OrtadoÄŸu pazarı yüzde 430. Bu ne demek biliyor musunuz? Köprü. Bizim Türkiye'den Avrupa'ya yolcumuz var, köprümüz vardı. Bunu büyüttük ama DoÄŸu'ya doÄŸru devamı yoktu. Aslında bizim amacımız köprünün diÄŸer bacağını yapmaktı ama bize eleÅŸtirdiler. Biz köprü yapıyoruz. Tek ayağımız vardı, ayak yapmaya devam edeceÄŸiz. Åžimdi her yıl biraz daha yukarıya çıkıyoruz. Biraz daha güneÅŸli havaya kovuÅŸuyoruz. Ama tabii hiçbir ÅŸeyin garantisi yok. GüneÅŸ ne zaman batabilir, biz ne zaman kendimizi dinlenme moduna almalıyız, ne kadar daha tırmanmalıyız, bunu çok iyi planlamaya çalışıyoruz.

TURKISH'Ä° KULLANIN

Adınızdan dolayı Türkiye'nin de tanıtımını yapıyorsunuz!

Türkiye'nin kendisi bir marka oldu. Bize akıl almaz ÅŸekilde çarpan etkisi yapıyor. Bu rüzgardan diÄŸer sektörlerin de istifade etmesi lazım. Rize çayının adını Turkish tea yaptık. Zeytincilerin de bunu yapması lazım.

Büyüklerin çöplüÄŸünde THY de ötmeye baÅŸladı

2011 hedefleriniz neler?

Bizim çok heyecanlı bir yılımız. Kalite yapacağız ama bizin heyecanım o deÄŸil. Heyecanımız ÅŸu: Dünya haritasına baktığımızda klasik THY, Avrupa, orta Asya, OrtadoÄŸu ve Kuzey Afrika çemberinde etkindi. Her yıl biraz daha uzun uçuÅŸlarımızın sayısını artırdık. Büyük uçak sayımız 20'den 38'e çıkıyor. Bir yılda iki kat oluyor. Bugüne kadar küçük köprüler yaptık. 2011'de uzun köprüler yapıyoruz. Bu aslında globalde bir kat daha yukarıya çıkarıyor ve Amerika ve UzakdoÄŸu'yu kapsayan geniÅŸ çember içine alıyor bizi. Bu da aslında diÄŸerlerinin bütün sahasına girmek anlamına geliyor. Büyük oyuncuların tamamen sahalarına giriyoruz.

Rekabet daha da kızışıyor yani!

Biz varız zaten buna... Avrupa'daki hava yolları DoÄŸu'dan gelen yolcuyu toplayıp Atlantik'i besliyorlar ve ya o taraftan gelenleri UzakdoÄŸu'ya taşıyorlar. Biz de benzer bir döneme giriyoruz. O yüzden 20117de heyecanlıyız. Koltuk/kilometrede yüzde 28 gibi bir büyüme bekliyoruz. Bu büyüme kabinde, kokpitte yüzde 20 büyüme getirecek. Pilot sayımız 640'tan 2 binin üzerine çıktı. Kabin görevlisi sayımız bin 700'den 5 binin üzerine çıktı. Toplam nüfusumuz 12 binden 16 bine geldi.

KurduÄŸunuz köprüye gelen yolcular, dünyanın hangi eski köprülerinden geliyor? Bu yolcuları nereden alıyoruz?

Özellikle Avrupalılar baÅŸka ülkelere giderken aktarma yapmak zorundalar. Dolayısıyla bizim yolcumuz Avrupa'dan çıkıyor. O yüzden de kâr marjımız bu kadar yüksek oluyor. Daha önce biz Türkiye'ye gelen Avrupalıları taşıyorduk. Türkiye'ye gelen Avrupalılar da çok para vermek istemiyorlar. Ama Avrupa'dan baÅŸka bir zengin ülkeye gidenlerin fırsatları daha farklı oluyor. Aslında biz bu iÅŸin altın madenine girmiÅŸ durumdayız. Åžimdi daha büyük bir Afrika köprüsü yapacağız, bu yıl güçlü bir UzakdoÄŸu köprüsü yapıyoruz. Ä°stanbul merkezde bütün dünyaya kolumuz uzandıkça herkes bize gelecek artık.

Sponsorluklar iÅŸe yaradı yeni sürprizler gelebilir

Transfer yolcuyu arttırmak istediÄŸiniz lokasyonlarda da çok güçlü pazarlama yapma ihtiyacı gerekiyor. Son dönemdeki sponsorluklar bunun uzantısı mı?

Yolcu konfora, hizmet kalitesine bakıyor. Yolcu bir de ÅŸuna bakıyor; gittiÄŸim noktadan diÄŸer noktaya ne kadar pratik bir geçiÅŸ yaparım. Kaç sefer var. Son 6-7 yıldır biz bu kalite ve estetiÄŸi kuruyoruz. KiÅŸiler bildiklerini satın alıyorlar. O ülkeye gidin, o ülke insanlarına dokunmanız gerekiyor. Biz Manchester United'a sponsor olmasaydık Ä°ngiltere'de bu kadar bilinmezdik. Manchester'e sponsor olmamız Türkiye'deki kadar Ä°ngiltere'de de konuÅŸuldu. Bırakın Ä°ngiltere'yi Hong Kong'daki bir genç yolcumuzun babası üzerinden gelen teÅŸekkür mektubu bile var. Manchester'ı destekliyorsa iyi havayoludur diye. Barcelona var aynı tarafta. Eurolig var. Dünyayı bu ÅŸekilde kapsamamız gerekiyor. En son Kobe Bryant'tı, bir de tenisçimiz var. Åžimdi de aÅŸçımız var. Kobe'yi mutfaÄŸa soktuk.

Bu dünyada bir ilk mi?

Yok diÄŸer havayolu ÅŸirketleri de yapıyorlar ama Türkiye'de bir ilk. Burada kural ÅŸu, marka olanla yan yana duruyorsanız çarpan etkisi oluÅŸturuyorsunuz. Buna gönül veren size de gönül veriyor.

2011'de yeni bir sponsorluk teklifi, yeni bir takım var olacak mı?

Ekibimiz sürprizler hazırlıyorlar. Bana da sürpriz oluyor. Bu yıl 100 milyon dolar para harcıyoruz tanıtıma. Türkiye'de devletten sonra en büyük parayı biz harcıyoruz.



Kavga ettiklerimiz bile bir anda deÄŸiÅŸti

Global oyuncu olmak nasıl bir duygu?

Çok tatlı bir ÅŸey, çünkü tercih kullanabiliyorsun. dünyanın bu pazarıyla ilgileniyorum, bununla ilgilenmiyorum. Sıkışıp kalmıyorsun. Biz dünya havacılığının yüzde 1.5'iyiz. Sıkıntı ÅŸu kavga ettikleriniz de deÄŸiÅŸiyor bir anda. Sizinle kavga etmek isteyenler de deÄŸiÅŸiyor.

Küresel kriz size yaradı sanırım, birçok firma sıkıntıya düÅŸtü...

BaÅŸbakanımız diyordu ya; Ekonomik krizi avantaja çevireceÄŸiz. bunu en iyi yapan ÅŸirketlerden biri olduk. Bir çok firma krizde arzı azalttı. Krizin olacağını bilmiyorduk ama kriz gelmeden önce biz çok iyi hazırlıklıydık. Püf noktası oydu. Bakın nerede hazırlandık? Yolcu sayısı verilerine baktığınız, bazı dönemlerde yolcu sayısının artmadığını görüyoruz. Bu da Türkiye'deki koalisyon hükümetlerine denk geliyor. Türkiye'de koalisyon olunca yolcu da artmıyor. Gerçekten böyle. Tek parti dönemlerinde artmış. Özal döneminde artmış. Bu ÅŸey gibi, hani aÄŸaçlarda her yılın bir halkası oluÅŸuyor ya, o halkanın yapısına bakıp o yılın güneÅŸin parlak mı sönük mü geçtiÄŸini çıkarabiliyorsunuz.

THY'yi uçuran Türkiye'nin gençleri


Öyle bir sistem kurduk ki artık Temel Kotil olmasa da bu uçak uçar diyebilir misiniz?

Temel Kotil'le THY'yi ayrı tutmak gerek. Burada 16 bin insan var ve gerçekten cin gibi insanlar. Yurtdışında öyle çalışanlarımız, öyle müdürlerimiz var ki performanslarına ÅŸaşırırsınız. Rakip havayollarının üzerine öyle gidiyorlar ki. Günde 25 saat çalışıyorlar. Gönülden. Uçak boÅŸ gitti diye kendini parçalıyor. Yönetici yaÅŸ ortalamamız Türkiye'nin en genci. Yeni aldığımız arkadaÅŸlarda çok süper havacılık bilgileri yoktu. Havacılığı internetten öÄŸrendiler, rakip ÅŸirketlerin yöneticileriyle arkadaÅŸlık kurarak öÄŸrendiler.

Gerek o idarecilere, gerek size transfer teklifleri var mı?

Bir kiÅŸi transfer oldu ama biz çok sıcak bakmayız transferlere. Benim düzeyimde bir teklife ben izin bile vermem. Bu ÅŸirkete herkesin katkısı var ama en çok hoÅŸuma giden genç yöneticilerin buluÅŸ yapmaları. Mesela biz Sidney'e uçmuyoruz. Oradaki bir sempozyuma konuÅŸmacı olarak davet edildim. Sponsor oranın havayolu ÅŸirketiydi. Bizim teÅŸkilat gençlere tiÅŸört giydirmiÅŸler, her kiÅŸide bir harf... Bir ÅŸekilde içeri aldılar, yan yana dizdiler, bütün gazetelerde fotoÄŸrafları çıktı. Gerilla marketing. Bir gazetede THY sponsor deÄŸilde ama bütün PR'ını çaldı diye haber çıktı. Orada teÅŸkilatın cin gibi olmasından. Gençlerle çalışmak çok güzel.


Staj yapamadı ama genel müdürü oldu


Sizin mesleki hayaliniz neydi, böyle bir yer aklınıza gelmezdi sanırım?

Böyle bir konumunu düÅŸünemezdim tabiî ki. Uçak mühendisi olmak istiyordum. Nasip oldu zaten. Uçakla ilgimiz var ama en büyük hayalim uçak imal etmekti. THY'de staj yapamadım, stajyer almıyordu, Kayseri'de Hava Ä°kmal'de yaptım. Buraya öne genel müdür yardımcısı olarak geldim, o iki yılda çok ÅŸey öÄŸrendim. Åžu anda 6. yılım doluyor.

Hedef global olunca tempo yoÄŸun oluyordur. Aileniz ne diyor bu iÅŸe?

Amerika'da doktorada iken evlenmiÅŸtim. Orada doktora, çok tempolu geçiyordu. Masada uyuduÄŸum olurdu. Üniversite hocalığı yaptığım dönem de yoÄŸundu. Bilal ve Enes'le ilgilenemedim. Bilal 88 doÄŸumlu, Enes 89. Biri doktora biri de master yapıyor Amerika'da. 1993 doÄŸumlu büyük kızım Kübra'yla biraz ilgilenebildik. O da ÅŸimdi Amerika'da lise sonda okuyor. Üniversiteye devam edecek. Buradaki yoÄŸunluktan tek etkilenen 4 yaşındaki Meryem'imiz. Åžu an anaokuluna gidiyor.

Teknoloji geliÅŸti artık internetten çok rahat görüÅŸülebiliyor.

Hangi takımı tutuyorsunuz, Barcelona mı, Manchester mi, Rize mi, Fenerbahçe mi?

Aslında Rizespor'u daha çok tutuyoruz. Rize'den sonra Fenerbahçe.

ZindeliÄŸinizi korumak için nelere dikkat ediyorsunuz, Turkish tea yetiyor mu?

Uyumak gerekiyor. Yeme içmeye dikkat ediyoruz. Özel bir tercih yok ama olabildiÄŸince doÄŸal yiyecekler kullanmak lazım. Tereyağı, karalahana gibi...

Kitap ve sinemaya vakit ayırabiliyor musunuz?

Sinemaya vaktimiz olmuyor. Bizim sinemamız uçaktaki filmlerimiz. THY sineması çok zengin. Kitap konusunda ise daha çok internet üzerinden okumalar yapıyorum. Bu devirde kitap internet oldu. Sadece gazete yazarları deÄŸil çok enfes bloglar var.



Yeni Åžafak