Cari açık hızlı arttı. 2009 yılının Aralık ayında 3 milyar 247 milyon dolar açık veren cari iÅŸlemler hesabı, 2010 yılının aynı ayında yüzde 131,9 artarak 7 milyar 529 milyon dolar açık verdi. Dış ticaret açığının 2009 yılının Aralık ayına göre yüzde 107,5 oranında artarak 7 milyar 201 milyon dolara ulaÅŸması cari açığın artışında etkili oldu.
2010 yılının tümüne bakıldığında cari açık, 2009 yılına göre yüzde 247,1 oranında artış göstererek 13 milyar 991 milyon dolardan 48 milyar 557 milyon dolara yükseldi.

DIÅž TÄ°CARET DENGESÄ°

2009 yılında 24 milyar 850 milyon dolar açık veren ödemeler dengesi tablosundaki dış ticaret dengesi, 2010 yılında 56 milyar 320 milyon dolar tutarında açık verdi. Bu dönemde, 2009 yılına göre ihracat (FOB) gelirleri yüzde 11,5 oranında artarak 113 milyar 930 milyon dolara ve bavul ticareti gelirleri de yüzde 3,5 oranında artarak 4 milyar 951 milyon dolara yükselmiÅŸken, altın dahil ithalat (CIF) harcamaları yüzde 31,6 oranında artarak 185 milyar 493 milyon dolarna ulaÅŸtı. Parasal olmayan altın kalemi, 2010 yılının Ocak-Aralık döneminde 453 milyon dolar tutarında net çıkış kaydetmiÅŸtir. Aynı kalem 2009 yılı aynı döneminde 3 milyar 7 milyon dolar net giriÅŸ kaydetmiÅŸti.

HÄ°ZMET DENGESÄ°

2010 yılında turizm gelirleri 2009 yılına oranla yüzde 2,1 azalarak 20.807 milyon dolarna düÅŸerken, turizm giderleri yüzde 16,4 artarak 4.826 milyon dolarna yükselmiÅŸtir. Bunun sonucunda 2010 yılında net turizm gelirlerinin 2009 yılının on iki aylık dönemine oranla yüzde 6,6 azalarak 15.981 milyon dolarna düÅŸtüÄŸü gözlemlenmektedir.

Hizmetler baÅŸlığının diÄŸer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi, 2010 yılının on iki aylık döneminde 2009 yılına oranla yüzde 79,2 oranında azalarak 268 milyon dolar tutarında net giriÅŸ kaydetmiÅŸtir. Aynı dönem taşımacılık kalemi alt kalemler itibariyle incelendiÄŸinde, navlun kalemindeki net çıkış 2009 yılı aynı dönemine oranla yüzde 81 artarak 2.729 milyon dolar olurken, diÄŸer taşımacılık kaleminde gerçekleÅŸen net giriÅŸ yüzde 7,1 oranında artışla 2.997 milyon dolar oldu.

Yurtiçinde yerleÅŸik inÅŸaat ÅŸirketlerinin yurtdışında gerçekleÅŸtirdikleri inÅŸaat hizmetlerinden kaynaklanan net döviz giriÅŸi, 2010 yılında bir önceki yıla oranla yüzde 21,2 azalarak 859 milyon dolar oldu.
Yurtdışında yerleÅŸik kiÅŸilerle gerçekleÅŸtirilen sigorta ve reasürans iÅŸlemlerine iliÅŸkin verilerden oluÅŸan sigorta hizmetleri kalemindeki net çıkış, 2010 yılının on iki aylık döneminde 2009 yılının aynı dönemine oranla yüzde 7,6 azalarak 487 milyon dolar oldu.

Bu geliÅŸmeler sonucunda, 2009 yılının Ocak-Aralık döneminde toplam 16.749 milyon dolar fazla veren Hizmetler Dengesi kalemi, 2010 yılının aynı döneminde yüzde 15,2 azalışla 14.208 milyon dolar fazla verdi.

GELÄ°R DENGESÄ°

Ücret ödemeleri ve yatırım geliri kalemlerinden oluÅŸan gelir dengesi kalemi, 2010 yılında bir önceki yıla oranla yüzde 4,6 azalarak 7.816 milyon dolar net çıkış kaydetti. Yatırım geliri kaleminin altında yer alan doÄŸrudan yatırımlar, portföy yatırımları ve faizlerden oluÅŸan diÄŸer yatırımlarda gerçekleÅŸen net çıkışlar, sırasıyla 2.852 milyon, 491 milyon ve 4.343 milyon dolar oldu.

2010 yılı uzun ve kısa vadeli kredilere iliÅŸkin faiz giderleri, 2009 yılına oranla yüzde 25,6 azalarak 5.437 milyon dolar olarak gerçekleÅŸti.

CARÄ° TRANSFER

Cari transferler kalemi, 2010 yılı Ocak-Aralık döneminde yüzde 40,4 oranında azalarak 1.371 milyon dolar giriÅŸ kaydetti. Alt kalemler itibariyle, bu dönemde Genel Hükümet kalemi 563 milyon dolar, diÄŸer sektörler kalemi altında yer alan iÅŸçi gelirleri de 829 milyon dolar giriÅŸ kaydetti.

SERMAYE VE FÄ°NANS HESAPLARI

Sermaye Hesabı’nın altına yeni bir kalem olarak ilave edilen Türkiye’deki spor kulüplerinin yurtdışı bonservis bedellerinin kaydedildiÄŸi üretilmeyen ve finansal olmayan varlıklar, 2010 yılında 34 milyon dolar net gider kaydetmiÅŸtir. Aynı kalem 2009 yılında 42 milyon dolar net gider kaydetmiÅŸti. Öte yandan, 2009 yılı Ocak-Aralık döneminde 8.965 milyon dolar net sermaye giriÅŸi gerçekleÅŸen finans hesaplarında, 2010 yılının aynı döneminde 44.263 milyon dolar tutarında net giriÅŸ olmuÅŸtur. Finans hesapları altında gözlemlenen baÅŸlıca geliÅŸmeler aÅŸağıda özetleniyor:

DOÄžRUDAN YATIRIM

DoÄŸrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli ÅŸirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri ve yurtdışında yerleÅŸik kiÅŸilerin Türkiye’de gerçekleÅŸtirdikleri gayrimenkul alımlarını da içeren yurtdışında yerleÅŸik kiÅŸilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, 2009 yılında 8.409 milyon ABD doları olarak gerçekleÅŸmiÅŸken 2010 yılında yüzde 5,8 artışla 8.899 milyon dolar oldu. Alt kalemler itibariyle incelendiÄŸinde, yurtdışında yerleÅŸik kiÅŸilerin Türkiye’de gerçekleÅŸtirdikleri net gayrimenkul alımlarının 2009 yılına oranla yüzde 40 artarak 2.494 milyon dolarna ulaÅŸtığı görülürken, Türkiye’deki yabancı sermayeli ÅŸirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri yansıtan diÄŸer sermaye kaleminde 180 milyon dolar net kredi kullanımı gerçekleÅŸti.

Yurtiçinde yerleÅŸik kiÅŸilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlarla ilgili olarak, 2009 yılında net 1.553 milyon dolar tutarında yatırım yapılmışken 2010 yılında yapılan yatırım miktarı 1.777 milyon dolarna yükselmiÅŸtir. Sonuç itibariyle, doÄŸrudan yatırımlar kaleminde 2010 yılının Ocak-Aralık döneminde gerçekleÅŸen net sermaye giriÅŸi, 2009 yılının aynı dönemine oranla yüzde 3,9 artarak 7.122 milyon dolar oldu.

PORTFÖY YATIRIMLARI

2009 yılının on iki aylık döneminde 227 milyon dolar net sermaye giriÅŸi olan portföy yatırımlarında 2010 yılının aynı döneminde 16.259 milyon dolar tutarı net giriÅŸ gerçekleÅŸti. Alt kalemler itibariyle incelendiÄŸinde, varlıklar baÅŸlığı altında, yurtiçinde yerleÅŸik kiÅŸilerin yurtdışında menkul deÄŸer alım-satımları ile ilgili olarak, 2010 yılının on iki aylık döneminde 3.326 milyon dolar tutarında net alım yapılmıştır. Aynı veri ile ilgili olarak 2009 yılında 2.711 milyon dolar net alım yapıldı. Portföy yatırımları kaleminin yükümlülükler bölümü altında, yurtdışında yerleÅŸik kiÅŸilerin hisse senedi piyasasında Aralık ayında yaptığı 785 milyon dolar tutarında net satıma raÄŸmen Ocak-Aralık döneminde toplam 3.468 milyon dolar net alım gerçekleÅŸtirdiÄŸi görülmüÅŸtür.
Genel Hükümet, yurtdışında gerçekleÅŸtirilen tahvil ihracı yoluyla 2010 yılında 4.082 milyon dolar tutarında net borçlanma gerçekleÅŸtirmiÅŸtir. Öte yandan devlet iç borçlanma senetleri piyasasında yurtdışı yerleÅŸik kiÅŸilerce Aralık ayında yapılan 453 milyon dolar tutarındaki net alımla birlikte Ocak-Aralık döneminde toplam 10.715 milyon dolar tutarında net alım gerçekleÅŸtirildi.

Bankacılık sektörü ile diÄŸer sektörün yurtiçinde gerçekleÅŸtirdiÄŸi tahvil ihraçları ile ilgili olarak, yurtdışı yerleÅŸik kiÅŸilerce Ocak-Aralık döneminde sırasıyla 112 milyon ve 18 milyon dolar net alım yapıldığı görüldü.

DÄ°ÄžER YATIRIMLAR

Ticari ve nakit krediler ile mevduatlardan oluÅŸan bu kalemde 2009 yılında 1.993 milyon dolar net giriÅŸ gerçekleÅŸmiÅŸken, 2010
yılında bu rakam 33.681 milyon dolar oldu.

VARLIKLAR

Bu bölümde yer alan ticari kredilerde, ihracat karşılığı yurtdışına açılan kredilerle ilgili olarak, 2009 yılının on iki aylık döneminde 1.410 milyon dolar tutarında net kredi açılmışken, 2010 yılının aynı döneminde açılan net kredi miktarı 1.292 milyon ABD doları olmuÅŸtur. Öte yandan, nakit kredilerde 2009 yılı ve 2010 yılının Ocak-Aralık döneminde yurtdışında yerleÅŸik kiÅŸilere sırasıyla 282 milyon ve 481 milyon dolar tutarında net kredi açılmıştır.
Daha önce varlıklar baÅŸlığı altında yapılacağı duyurulan revizyon çerçevesinde, 2008 yılından baÅŸlamak üzere bankaların döviz varlıkları kalemi kaldırılarak efektif ve mevduat kalemi oluÅŸturulmuÅŸ bu kaleme bankaların yurtdışı muhabiri nezdindeki yabancı para mevduatları ve yurtdışında tuttukları Türk Lirası mevduatları ile diÄŸer sektörlerin yurtdışındaki mevduat varlıkları kaydedilmeye baÅŸlanmıştır.
Yapılan bu deÄŸiÅŸiklik neticesinde, bankaların yurtdışında sahip oldukları yabancı para ve Türk Lirası cinsinden efektif ve döviz mevcutları, 2010 yılının Ocak-Aralık döneminde 13.711 milyon ABD doları tutarında azalma göstermiÅŸtir. Aynı kalem 2009 yılının aynı döneminde 6.684 milyon dolar azalma kaydetmiÅŸti. Öte yandan, daha önce diÄŸer varlıklar kalemi altında gösterilen ancak efektif ve mevduat kalemi altındaki diÄŸer sektörlerde gösterilmeye baÅŸlanan diÄŸer sektörlerin yurtdışındaki mevduat varlıkları, Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) tarafından yayımlanan 2010 yılının 3. çeyrek verilerinin dahil edilmesiyle Ocak-Eylül döneminde 2.877 milyon dolar artış gösterdi.

YÜKÜMLÜLÜKLER

2009 yılının Ocak-Aralık döneminde 8.992 milyon dolar azalış gözlemlenen yükümlülükler kaleminde 2010 yılının aynı döneminde 24.659 milyon dolar artış olmuÅŸtur.
Alt kalemler itibariyle incelendiÄŸinde, ithalat karşılığı saÄŸlanan ticari krediler kaleminde 2010 yılında 2.111 milyon dolar net kullanım kaydedilmiÅŸtir. Aynı kalemde 2009 yılında 1.095 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleÅŸmiÅŸti. Krediler kalemi incelendiÄŸinde ise Uluslararası Para Fonu kredileriyle ilgili olarak Genel Hükümet, Aralık ayında gerçekleÅŸen 359 milyon dolar geri ödeme ile birlikte 2010 yılı Ocak-Aralık döneminde 2.159 milyon dolar net geri ödeme gerçekleÅŸtirmiÅŸ söz konusu on iki aylık dönemde yurtdışı piyasalar ve diÄŸer uluslararası kuruluÅŸlardan saÄŸlanan uzun vadeli kredilerle ilgili olarak 3.492 milyon dolar net kullanım yapmıştır. Bunun yanı sıra,
yurtdışından saÄŸlanmış olan kredilerle ilgili olarak, 2010 yılında bankacılık sektörü 13.047 milyon dolar net kullanım, diÄŸer sektörler ise 6.191 milyon dolar net geri ödeme gerçekleÅŸtirmiÅŸtir. Aynı sektörler, 2009 yılında sırasıyla 4.472 milyon dolar ve 10.375 milyon dolar net geri ödeme kaydetti.

Yurtdışında yerleÅŸik iÅŸilerce Merkez Bankası ile yurtiçinde yerleÅŸik bankalarda tutulan mevduat hesaplarından oluÅŸan mevduatlar

kaleminde, 2009 yılında 4.085 milyon dolar net giriÅŸ gerçekleÅŸmiÅŸken, 2010 yılında 13.894 milyon dolar tutarında net giriÅŸ gözlemlenmiÅŸtir. Daha önce bankaların yabancı para ve Türk Lirası cinsinden efektif ve döviz yükümlülüklerinin kaydedildiÄŸi bankalar/yurtdışı bankalar kalemine yabancı ve Türk Lirası olarak iki alt kalem eklenmiÅŸtir. Buna göre, yurtdışı bankaların yurtiçinde sahip oldukları yabancı para mevduatları 2010 yılında 5.769 milyon ABD doları artmışken, Türk Lirası mevduatları da 8.370 milyon dolar artış kaydetmiÅŸtir.

REZERV VARLIKLAR
Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıkların içinde bulunan resmi rezervler, 2010 yılının Ocak-Aralık döneminde 12.799 milyon dolar artış göstermiÅŸken, bir önceki yılın aynı döneminde 111 milyon dolar artış kaydetmiÅŸtir.