Ä°nsan yaÅŸamının en önemli ve sevinçli anlarından birisi de "evlilik"tir. Büyük umutlar ve hayallerle bir araya ge­linir; oturulacak yer, kullanılacak mobilya özenle seçilir; ço­cuk yapma ve onlarla mutlu olma hayalleri kurulur.

Ä°ki ayrı kiÅŸilikte ve kültürde insan bir süre sonra tartışma­ya, kavga etmeye baÅŸlar. Böylece hiç de arzu edilmeyen, na­hoÅŸ bir atmosfer oluÅŸur. Bu ortamın oluÅŸmasında kiÅŸilerin ka­rakterleri, davranış biçimleri, alışkanlıkları, inançları, korku­ları, bağımlılıkları, kompleksleri, beklentileri vs. rol oynar. Ar­tık aradaki sıcaklık ve samimiyet kaybolmaya baÅŸlamış, ileti­ÅŸim ortadan kalkmıştır.

Ä°letiÅŸimde birbirini dinlememe, anlamaya çalışmama ve ön yargılarla hareket etme, kendini yeterince ifade etmeme veya edememe devreye girdiÄŸinde evliliÄŸin sonu karmaşık hâle gelir.

İLETİŞİM VE DAVRANIŞ HATALARI

Eşler arasında "evliliği bitirme"ye kadar varabilen iletişim ve davranış hataları şunlardır:

1. Yıkıcı eleştiride bulunmak

"Sen hep böylesin. Zaten bir gün bile olsun beni dinleme­din. Hep bağırıyorsun. Beceriksizsin. Filânın eÅŸinden ibret al. Beni üzmekten zevk alıyorsun." ÅŸeklindeki ifadeler, eÅŸi suçla­yıcı, yargılayıcı ve kırıcı eleÅŸtirilerdir. Oysa iletiÅŸimde "ben" di­lini kullandığımızda eÅŸimize ÅŸöyle diyebiliriz: "Ben bu sözün­den veya davranışından dolayı çok üzüldüm, hayal kırıklığı yaÅŸadım." Bu ifade daha ince ve yumuÅŸak olduÄŸundan, ayrıca kiÅŸide oluÅŸturduÄŸu duyguyu da olaya yansıttığından eÅŸi olum­lu yönde etkileyebilir.

2. Genellemede bulunmak

"Hep böylesin. Böyle yaparsın. Zaten senden baÅŸkası da beklenmez. Bencilsin. Hiç deÄŸiÅŸmiyorsun. Bu huyunu annen­den babandan kapmışsın. Bir gün de iyi yanını göremeyecek miyim?" tarzındaki ifadeler, eÅŸi bir kalıba sokan ve damgala­yan ifadelerdir. Mantıksal olarak düÅŸündüÄŸümüzde, mademki eÅŸiniz söylediÄŸiniz gibi "hep öyle," yıllardır deÄŸiÅŸmiyor; peki siz ne oranda deÄŸiÅŸtiniz? ÖrneÄŸin; siz de yıllardır eÅŸinize aynı cümleleri ve yargılamaları tekrarlayıp duruyorsunuz, o hâlde siz de "hep öylesiniz." Kendinize dönün ve iÅŸe kendinizi deÄŸiÅŸ­tirmekle baÅŸlayın. "Herkes önce âlemi deÄŸiÅŸtirmeye çalışır, ama hiç kimse kendini deÄŸiÅŸtirmekle iÅŸe baÅŸlamaz." lâfını unutmayın!

3. Aklını okumak

Evlilikte iliÅŸki bozulmaya ve mutsuzluk ortaya çıkmaya baÅŸlayınca araya mesafeler girer. Sürekli kavga, üzüntü bir noktada çiftleri sessizliÄŸe ve kendi dünyalarına iter. Fakat bu­rada sözlü iletiÅŸim yerine sözsüz iletiÅŸim, yani davranışlardan anlamlar çıkarıp eÅŸi yargılama süreci baÅŸlar. "Hah yine kızdın. Bakışlarından anladım. Sen öyle demek istemedin. Senin kafanın içinde neler var, çok iyi biliyorum. Senin ne hainlikler nesinde olduÄŸunu tahmin ediyorum." tarzındaki yaklaşımlar, 3Sin jest ve mimiklerinden, hâl ve hareketlerinden anlamlar çıkarmaya yöneliktir. Tabiî ki bunlardan yola çıkarak onun dü­ÅŸüncelerini okuma gibi bir yanlışlığın içine girilmiÅŸ olunuyor.

4. Ä°ÅŸi yokuÅŸa sürmek

Zamanla eÅŸlerden birinde olumlu bir deÄŸiÅŸiklik olmuÅŸtur veya gittikleri doktor dinlenilmiÅŸ ve kiÅŸi olumsuz bir davranı­ÅŸÄ±ndan vazgeçmiÅŸtir; diÄŸer eÅŸin: "10 yıldır sana söyledim, ama beni dinlemezsin; sonunda dediÄŸime geldin. BaÅŸkası deyince daha mı kıymetli oluyor?" biçimindeki konuÅŸmaları, eÅŸi üzen ve geriye döndürebilecek tarzdadır. Oysa: "Bu deÄŸiÅŸiklikten dolayı çok mutluyum, sevinçliyim; çok hoÅŸuma gitti. Gel beraber plân yapalım; baÅŸka nelerimizi deÄŸiÅŸtirebiliriz, onları konuÅŸalım. Birbirimize yardımcı olalım." tarzında bir diyalog kurulursa olumlu deÄŸiÅŸiklik pekiÅŸmiÅŸ ve devamı için de teÅŸvik edilmiÅŸ olunur.


5. Sürekli geçmiÅŸi getirmek

Herkesin evliliÄŸinde, geçmiÅŸte yaÅŸadığı olumsuz bir anısı 'ardır. Aile kavgaları, kırgınlıklar, ihanetler, küçük düÅŸürülme1er, hayal kırıklıkları, vs...


GeçmiÅŸte yaÅŸanan kötü anıyı sürek-i gündeme getirmek sıkıntı doÄŸurur ve sorunların pekiÅŸmesi­ne neden olur. "EvliliÄŸin ilk yıllarında bana yaptıklarını hiç unutamıyorum. Seni affedemiyorum. Annen yüzünden bana Åžöyle davranmıştın. Annen baban bana ÅŸöyle yapmışlardı ve sen beni yalnız bırakmıştın." biçimindeki iletiÅŸimsizlik yerine, varsa olumlu bir davranış ÅŸöyle söylenebilir: "EvliliÄŸin ilk dö­nemlerine göre daha farklısın; ben de hatalarımı düzelttim. Åžimdi daha iyi bir noktadayız." Bu yaklaşımda olumluya dik­kat çekiliyor, pozitif ortam oluÅŸuyor ve de motivasyon artıyor.

6. Hep kendini haklı görmek

Hatalar, yanlışlıklar iki taraftan da kaynaklandığı hâlde "Kim daha haklı?" ÅŸeklinde âdeta "mahkeme" kurulur. "Evlili­ÄŸimiz boyunca kavgaları hiç ben baÅŸlatmadım. Sen hep bana kötü davrandın, beni aÅŸağıladın. Bütün sorunlar senden kay­naklanıyor." Bu tarz kalıp sözler, tıkanan evliliklerin klâsik sözleridir. Oysa önce kendimize bakmamız ve "Ben nerede ha­ta yapıyorum, yanlışım ne olabilir?" diye düÅŸünmek gerekir. Sürekli karşı tarafı haksız görmek iÅŸin kolaycı yönüdür ve so­runları çözmez; böylelikle hatalarımızı örtbas ederiz ve kendi­mizi "temize" çıkarmış oluruz.

7. Sorumluluk almamak

Aile yükünün tek tarafa yüklenmesi kiÅŸiyi aşırı strese sokup gergin ve öfkeli yapabilir. Bu yüzden hiçbir cinsiyet ayırımı gözetmeksizin yapılacak iÅŸleri ortaklaÅŸa yapmaya gayret et­mek gerekir. DiÄŸer yandan, iliÅŸkideki bozulmadan dolayı "Sen beni zorluyorsun, çıldırtıyorsun; bu yüzden öfkeleniyorum." yerine "Seninle iliÅŸkimde zorlanıyor ve bazen öfkemi kontrol edemiyorum." tarzında konuÅŸulsa, kiÅŸi kendisini de ortaya ko­yuyor ve sorumluluÄŸu paylaÅŸmış oluyor; böylece eÅŸi suçlamı­yor, var olan soruna dikkat çekip üzerinde düÅŸünülmesi gerek­tiÄŸi mesajını veriyor.

8. Mantıksal yaklaşmak

"Ya bana iyi bir neden göster, söylediklerimi çürüt ya da beni kabul et." "Bana geçerli ve mantıksal bir neden bul; her ÅŸeyini yapayım." yaklaşımı evlilikle iÅŸ iliÅŸkisini karıştırma yak­laşımıdır. Evlilikte roller, duygular, cinsellik ve birçok deÄŸiÅŸ­ken rol oynar. Kendimizi "temize çıkarma"da mantık olayını ileri sürmek kendi kendimizi aldatmaktan ibarettir. Kendimiz­de kusur aramıyorsak, biz deÄŸiÅŸime kapalı bir insanızdır veya kendimize güvenimiz eksiktir veyahut kendimizle yüzleÅŸmek­ten korkuyoruzdur.

9. Sözünü kesmek ve sesi yükseltmek

Ä°letiÅŸimde en önemli husus, konuÅŸan insanı sonuna kadar dinlemek, çok gerekliyse aralarda girmektir. Dinlememiz, an­lamamız ve kendimizi anlatmamız gerekiyor. Bunun yolu da saygıyla dinlemek ve ses tonunu yükseltmemektir, kiÅŸiyi baskı altına almamaktır.

10. Kendini terapist yerine koymak

"Senin hasta olduÄŸunu, bunun nedenlerini de biliyorum. Senin ne zayıflıkların var, hepsini keÅŸfettim. Ne yapman ge­rektiÄŸini söylüyorum, ama sen beni dinlemiyorsun. Beni dinlesen doktora falan ihtiyaç olmaz. Ne gereÄŸi var? Doktorun yaptığını ben sana hem de bedava yaparım; o parayla da gi­dip yemek yeriz!" EÅŸ, ne kadar bilgili ve tecrübeli olursa ol­sun, kendisini doktor yerine koymamalı; çünkü bir ÅŸey deÄŸiÅŸ­mez, eÅŸi kendisini dinlemez ve dirençle karşılaşır. Bu yüzden "iyi bir eÅŸ, arkadaÅŸ, dost, sevgili, maÅŸuk" nasıl olursa, ona öy­le davranmalıdır.

EVLÄ°LERE ÖNERÄ°LER

• Birbirinizden korkmayın, çekinmeyin, utanmayın.

• DüÅŸüncelerinizi, duygu ve kızgınlıklarınızı uygun söz­cüklerle birbirinize aktarın.

• Birbirinizin sözünü kesmeden dinleyin ve dinlediÄŸinizi belli edin.

KonuÅŸmalarınıza bir sevgi ve saygı sözcüÄŸüyle baÅŸlayın.

EÅŸinizi sorgular ve suçlar tarzda soru sormayın.

• Duygularınız konusunda birbirinizi yargılamayın; duy­guların tartışmasını yapmayın.

• Yalan söylemeyin; açık ve dürüst olun.

• Birbirinize "yalnız kalma" hakkı tanıyın.

• EÅŸinizin özel zevklerini paylaÅŸmasanız da ilginizi belli edin.

• Cinsel yaÅŸamınıza yenilik getirin.

• EleÅŸtirilerinizin yıkıcı olmamasına özen gösterin; eÅŸini­zin olumlu davranışlarını ödüllendirin; dikkat çekin.

• AkÅŸam yemeklerinde bir arada olmaya, içten ve sıcak sohbetlerde bulunmaya gayret edin.

• Birbirinize sürpriz yapın; özel günlerinizi unutmayın.

• Unutmayın; evliliÄŸinize ne verirseniz onu alırsınız!

Dr.Nihat Kaya