Amerikan televizyon kanalı CBS'teki "60 dakika" programında, Suriye'deki Deyr Ezzur'da, 1915 yılı olaylarına iliÅŸkin "dünyadaki en büyük Ermeni mezarlığı olduÄŸu ve burada halen kemikler çıktığı" ve "Yahudiler için Auschwitz neyse, Deyr Ezzur'un da Ermeniler için aynı anlamı ifade ettiÄŸi" öne sürüldü.

Programda, çoÄŸunluÄŸu kadın ve çocuklardan oluÅŸan bazı Ermenilerin yüzlerce mil "ölüm yürüyüÅŸüne" zorlandığı ve "toplama kampına" götürüldüÄŸü, "Osmanlı Türklerinin daha sonra Naziler tarafından benimsenen model geliÅŸtirdiÄŸi" iddia edildi.

Gazeteci Bob Simon tarafından sunulan program, Ermenilerin 1915 yılı olaylarına iliÅŸkin iddialarını içeren tasarının Temsilciler Meclisi DışiÅŸleri Komitesinde oylanmasına 3 gün kala yayımlandı.

Programın "Türkiye ile Ermenistan'ın Tarihle Ä°lgili Savaşı" baÅŸlıklı 12 dakikalık bölümünün başında Simon, Birinci Dünya Savaşı sırasında 1 milyondan fazla Hristiyan Ermeninin Osmanlı Türkiye'sinden toplu tehcir edildiÄŸini ve ardından "katledildiÄŸini" savundu.

Programda, tarihe dair bu savaşın o zamandan beri sadece iki ulusu deÄŸil, Beyaz Saray ve Kongreyi de meÅŸgul ettiÄŸini ifade eden Simon, "Ancak bizim hikayemiz çok sayıda Ermeninin hayatının son bulduÄŸu, Ä°stanbul'dan uzaktaki bir çölde baÅŸlıyor" dedi.

-AUSCHWITZ Ä°LE KARÅžILAÅžTIRILDI-

Bu sözlerin ardından programda, Suriye topraklarındaki Deyr Ezzur'da, 1915 yılı olaylarına iliÅŸkin "dünyadaki en büyük Ermeni mezarlığı olduÄŸu iddia edilen yerden halen kemiklerin çıktığına" dair görüntülere yer verildi.

Programda, Simon'la birlikte dolaÅŸan Amerikalı-Ermeni yazar Peter Balakian'ın "Burada 450 bin kadar Ermeni öldü" sözlerine yer verilerek, "Yahudiler için Auschwitz ne anlam ifade ediyorsa, Deyr Ezzur'un da Ermeniler için aynı anlamı ifade ettiÄŸi" öne sürüldü.

Simon'ın bir sorusu üzerine Balakian, "1915 baharından yaz sonuna kadar iyi düzenlenmiÅŸ, hükümet planlı bir tutuklama ve tehcir projesinin yürütüldüÄŸünü" iddia etti.

-"ÖLÜM YÜRÜYÜÅžÜ" VE "TOPLAMA KAMPI" Ä°DDÄ°ASI-

Simon ise tren gidiÅŸ-dönüÅŸ bileti almaya zorlanan Ermenilerin hiçbir zaman geri dönmediÄŸini ve kendilerini tren yük vagonlarında bulduklarını, çoÄŸunluÄŸu kadın ve çocuklardan oluÅŸan geri kalan kısmın ise yüzlerce millik "ölüm yürüyüÅŸüne" zorlandığını ileri sürdü.

Balakian, birçoÄŸunun "açlıktan, hastalıktan ya da zalimce öldürmelerden kırıldığını, kurtulanların da kendilerini Ä°stanbul'un yüzlerce mil uzağındaki gözlerden uzak toplama kamplarında bulduÄŸunu" iddia etti.

Programda Simon, dönemin Amerikan Büyükelçisi Henry Morgenthau'nun Washington'a, "barışçıl Ermenilere yönelik tehcir ve aşırılıklar artıyor ve tanıkların yürek parçalayıcı raporlarına göre bir ırkın yok edilmesi kampanyası sürdürülüyor gibi görünüyor" yazılı mesaj gönderdiÄŸini savundu.

-ÅžENSOY'UN CEVAPLARI-

Simon, bugüne kadar Türklerin böyle bir kampanyanın olduÄŸunu ÅŸiddetle reddettiÄŸini belirtirken, Türkiye'nin önceki Washington Büyükelçisi Nabi Åžensoy ile yapılan röportaja yer verdi.

Röportajda, Simon, "Suriye'deydik, kumu kazıdık ve kemikler çıktı, buna ne diyorsunuz" sorusu üzerine Åžensoy, "Türkiye'de her yerde kemik bulabilirsiniz. Bu topraklarda çok sayıda trajedi oldu" dedi.

Bu sırada büyükelçinin sözünü kesen Simon'ın "Kusura bakmayın, ama bu kemikleri biz Ermenilerin Auschwitz'e eÅŸdeÄŸer gördüÄŸü Deyr Ezzur denilen bir yerde çıkardık" sözleri üzerine Åžensoy, "Bunun Auschwitz ile karşılaÅŸtırılabileceÄŸini düÅŸünmüyorum. Bu sadece bir tehcir ve tehcir sırasında olanlardı" diye konuÅŸtu.

Bunun üzerine Simon, yine Åžensoy'un sözünü keserek, "Ancak bu tehcirler katliamlarla sonuçlandı, öyle deÄŸil mi" deyince, Åžensoy, "Hayır, öyle olmadı" karşılığını verdi.

Simon'ın "Ermenilere yönelik katliamlar, toplu imhalar, ölüm yürüyüÅŸleri olmadı mı" diye sorması üzerine Åžensoy, "Ermenilerin ölüm yürüyüÅŸleri olmadı. Tehcir vardı ve trajik olaylar oldu. Birçok kiÅŸi, Birinci Dünya Savaşının mahrumiyet koÅŸullarında öldü" ifadesini kullandı.

Görüntülerde bir mezardan çıkartılmış kemikler ile kadın ve çocuk cesetleri gösterilirken Simon, "Ama 1915'te olanlar soykırım deÄŸil miydi? BM bunu, ırksal, etnik ya da dini bir grubu yok etme niyeti olarak tanımlıyor" yorumunda bulunurken, Åžensoy "En önemli ÅŸey niyet. Öldürme konusu baÅŸka bir ÅŸey. Bu iki tarafta da oldu. Bunun soykırım olarak deÄŸerlendirip deÄŸerlendirilmeyeceÄŸi baÅŸka bir konu. Bu hukuki bir terim ve kolayca kullanılmamalı" dedi.

Simon'ın, "Türk hükümetinin bir niyeti olmadığını söylüyorsunuz" demesine karşılık Åžensoy, "Ermeni nüfusunun tümünü ya da bir kısmını yok etme niyeti yoktu" diye konuÅŸtu.

-"OSMANLI TÜRKLERÄ° NAZÄ°LERE MODEL GELÄ°ÅžTÄ°RDÄ°"-

Programda, "niyetli ve itinayla icra edilen katliamlar" ifadesini kullanan Sarkin Sarkissian adlı piskopos, Simon'a, içine bilinmeyen sayıda kadın ve çocukların atıldığını iddia ettiÄŸi maÄŸaralardan birini gösterdi.

Simon, Ermenilerin bunun ilkel bir gaz odası olduÄŸuna inandığını ifade ederken, Sarkissian, bunun maÄŸaranın aÄŸzında ateÅŸler yakılarak yapıldığını öne sürdü.

Simon, soykırımlar üzerinde çalışan bilim adamlarına göre "Osmanlı Türklerinin daha sonra Naziler tarafından da benimsenen bir model geliÅŸtirdiÄŸini" iddia etti.

-DÄ°NK "SOYKIRIMIN SON KURBANI"-

"Soykırım kelimesinin kullanımı, Türk ulusuna bir hakaret ve hapis cezası getirebilecek bir suç olarak görülüyor" diyen Simon, gazeteci yazar Hrant Dink hakkında Türk ulusuna hakaretten üç kez dava açıldığını ve aşırılık yanlılarından binlerce ölüm tehdidi almasına raÄŸmen yazmaya devam ettiÄŸini savundu ve Dink'in, Ermenistan'da "soykırımın son kurbanı ve ÅŸehit" olarak görüldüÄŸünü ifade etti.

Ä°ki yıl önce Ermeni tasarısının Temsilciler Meclisi'nin önüne gelmesi gündemdeyken Türkiye'nin, protesto amacıyla Büyükelçi Åžensoy'u geri çağırdığını ve Bush yönetimi ile 8 eski dışiÅŸleri bakanının bu tasarılara müdahale ettiÄŸini hatırlatan Simon, Åžensoy'a bu bakanların neden Türkiye'nin arkasında toplandığını sordu.

Åžensoy, "Bence bu, Türkiye'nin ABD için taşıdığı önemi gösteriyor. Aramızda uzun bir listeden oluÅŸan olumlu gündemlerimiz var ve bu listedeki konular Ermeni konusundan çok daha önemli" dedi.

Programda Simon, Türkiye'nin, "nihayetinde bölgesinde bir süper güç, ABD ile Müslüman dünyası arasında önemli bir aracı, NATO içinde ikinci büyük ordu olduÄŸunu, ABD'nin Irak ve Afganistan'daki savaÅŸlar için Türkiye'deki hava üslerine güvendiÄŸini, bu savaÅŸlara giden Amerikan malzemelerinin yüzde 70'inin Türkiye üzerinden geçtiÄŸini ve Türkiye'nin petrol için önemli bir kanal olduÄŸunu" söyledi.

"Muhtemelen bu nedenle, hiçbir Amerikan baÅŸkanı soykırım kelimesini aÄŸzına almadı" diyen Simon, Obama'nın da seçim kampanyasında söz vermesine raÄŸmen, bu kelimeyi kullanmadığını kaydetti.

Simon, Türkiye ile Ermenistan arasında diplomatik iliÅŸkilerin kurulmasını amaçlayan protokollere, ABD'nin, "soykırımın olup olmadığı üzerinde karar verecek ortak tarih komisyonunun kurulması" ÅŸartıyla aracılık yaptığını savunarak, "kelimenin kullanımıyla ilgili verilen savaşın sonuçlanmaktan uzak olduÄŸunu" söyledi.

Programın internet sitesinde de birçok yorumlar yapıldığı görüldü. Simon'un daha önce de Fener Rum PatriÄŸi Bartholomeos ile yaptığı program tartışma yaratmıştı.